İnşaatta İş Bitimi ve Geçici Kabul: Kazanç Hangi Yıl Beyan Edilir?

Yıllara yaygın inşaat işlerinde vergi sonucunu belirleyen tek bir tarih vardır: işin bitim tarihi. Yıllarca biriken maliyet ve hakedişlerin tamamı bu tarihin düştüğü yılın kâr veya zararı olur. Bitim tarihi bir gün önce ya da sonra olduğunda kazanç başka bir yılın beyannamesine geçer; bu da vergi oranını, stopaj mahsubunu ve nakit planını doğrudan etkiler. Bu yazıda bitim ve başlangıç tarihinin hangi belgeyle tespit edildiğini kanun metni ve GİB açıklamaları üzerinden anlatıyoruz.

Dayanak

• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m. 42: Birden fazla takvim yılına sirayet eden inşaat ve onarma işlerinde kâr veya zarar işin bittiği yıl kati olarak tespit edilir ve tamamı o yılın geliri sayılır. Her işin hasılat ve giderleri ayrı defterde veya defterlerin ayrı sayfalarında gösterilir.
• GVK m. 44: İşin bitim tarihini tanımlar.
• GVK m. 94/3 ve 3491 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı: 42. madde kapsamındaki işlerde ödenen istihkak bedellerinden (avanslar dahil) %5 vergi kesintisi yapılır.
• GİB Ticari Kazanç Rehberi, bölüm 3.5: Başlangıç tarihi, kesin kabul işleri ve mahsup kurallarına ilişkin idari açıklamalar. (Rehber arşiv yayınıdır; içindeki kesinti oranı günceli yansıtmaz, güncel oran %5'tir.)

İş ne zaman bitmiş sayılır?

GVK m. 44'ün güncel metni iki durumu ayırır:

Kazancın beyanı

Bitim tarihinin bulunduğu takvim yılı, işin bütün kâr veya zararının ait olduğu yıldır. Gelir vergisi mükellefleri için GVK m. 42, beyannamenin işin ikmal edildiği yılı izleyen yılın Mart ayının başından 25'inci günü akşamına kadar verileceğini düzenler. Kurumlar vergisi mükellefleri kazancı, işin bittiği hesap döneminin kurumlar vergisi beyannamesine dahil eder.

İş ne zaman başlamış sayılır?

Bir işin yıllara yaygın sayılması için birden fazla takvim yılına yayılması gerekir. Bu nedenle başlangıç tarihi de bitim tarihi kadar önemlidir. GİB rehberinde başlangıç tarihi şu sırayla belirlenir:

1. Sözleşmede yer teslimi öngörülmüşse yerin teslim edildiği tarih,
2. Yer teslim tarihi belirtilmemişse sözleşmede belirtilen işe başlama tarihi,
3. Bunların hiçbiri yoksa sözleşme tarihi.

Rehberdeki örnek

GİB rehberinde şu örnek verilir: Bir okul inşaatının sözleşmesi 30.12.2006'da imzalanmış, yer teslimi 05.01.2007'de yapılmış ve işin 180 günde bitirilmesi öngörülmüştür. Başlangıç tarihi yer teslim tarihi olan 05.01.2007 olduğu ve iş aynı yıl içinde bitecek olduğu için iş yıllara yaygın değildir; hakedişlerden kesinti yapılmaz. Sözleşme Aralık'ta imzalanmış olsa bile sonuç değişmez.

İş sonradan uzarsa ne olur? Rehbere göre yeni sözleşme veya sözleşme değişikliğiyle ya da fiilen iş yıllara yaygın hale gelirse, bu tarihten sonra yapılan hakediş ödemelerinden kesinti yapılması gerekir.

Örnek takvim

Varsayımsal bir kamu yapım işi:

Bu örnekte iş 2025'te başlayıp 2027'de bittiği için yıllara yaygındır. Kazancın tamamı 2027 yılı beyannamesinde gösterilir ve 2025–2026 hakedişlerinden kesilen vergiler bu beyannamede hesaplanan vergiden mahsup edilir. Tutanak 2026 içinde onaylansaydı kazanç 2026 yılına ait olacaktı.

Geçici kabulden sonraki işler ve hasılat

GVK m. 44'ün ikinci cümlesine göre bitim tarihinden sonra bu işlerle ilgili yapılan giderler ve her ne nam ile olursa olsun elde edilen hasılat, giderin yapıldığı veya hasılatın elde edildiği yılın kâr veya zararına dahil edilir. Bitmiş işin hesabı yeniden açılmaz.

GİB rehberine göre geçici kabulden sonra kesin kabulü sağlamak için yapılan işler nedeniyle alınan istihkaklar:

• biten inşaat işiyle ilişkilendirilmeden elde edildikleri yılın kazancına dahil edilir,
• gelir vergisi kesintisine tabi tutulmaz.

Stopaj mahsubu ve iade

Bu kural, kesintilerin iş bazında izlenmesini zorunlu kılar. Birden fazla işi aynı anda yürüten bir müteahhit, hangi kesintinin hangi işe ait olduğunu gösteremezse bitmiş işin beyannamesinde mahsup ve iade süreci uzar. Kesinti tutarını hakediş bazında görmek için hakediş stopajı ve KDV tevkifatı hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.

Ortak genel giderler

GVK m. 43'e göre aynı yıl içinde birden fazla yıllara yaygın iş birlikte yapılıyorsa, o yıla ait müşterek genel giderler işlere ait harcamaların birbirine oranına göre dağıtılır. Ortak kullanılan makine ve araçların amortismanı ise her işte kullanıldıkları gün sayısına göre dağıtılır. Dağıtımın nasıl kurulacağını inşaat şirketlerinde maliyet muhasebesi yazımızda örnekle anlattık.

Kontrol listesi

1. Sözleşmede yer teslimi var mı? Varsa yer teslim tutanağının tarihi dosyada mı?
2. İşin birden fazla takvim yılına yayılıp yayılmadığı başlangıçta değerlendirildi mi?
3. İş sonradan uzadıysa, yıllara yaygın hale geldiği tarih ve sonraki hakedişlerde kesinti kontrol edildi mi?
4. Geçici kabul tutanağının onay tarihi ve onay yazısı saklanıyor mu?
5. Kesintiler iş bazında ayrı izleniyor mu?
6. Kesin kabul için yapılan işlerin hasılatı ayrı yılın kazancı olarak kaydediliyor mu?

İşin özetini ve genel rejimi yıllara yaygın inşaat ve hakediş stopajı rehberimizde, kamu işlerindeki KDV yükünü yapım işlerinde KDV tevkifatı yazımızda bulabilirsiniz.

Devam eden projelerinizin bitim tarihlerini ve kesinti mahsubunu birlikte planlamak için inşaat muhasebesi sayfamızdan ön görüşme talep edebilirsiniz.