İnşaat Muhasebesi Nasıl Yapılır? Proje, Hakediş ve KDV Tevkifatı

İnşaat şirketlerinde muhasebe, projelerin ekonomik gerçeğini göstermediği sürece yalnızca beyanname üreten bir mekanizmaya dönüşür. Oysa her projenin maliyeti, hakedişi, vergi kesintisi ve KDV pozisyonu ayrı ayrı görünür olmadıkça, hangi işin kâr ettiği ancak iş bittiğinde anlaşılır. Bu yazıda bir inşaat şirketinin muhasebesinin adım adım nasıl kurulabileceğini ele alıyoruz.

Adım 1: Proje envanteri ve sözleşme analizi

Muhasebe düzeni, projelerin listelenmesi ve her projenin sözleşme yapısının anlaşılmasıyla başlar:

• Taahhüt işi mi, kendi projesi mi? İşverene yapılan taahhüt işleri ile şirketin kendi arsasında yapıp sattığı projeler farklı muhasebe ve vergi sonuçları doğurur.
• Süre: İşin birden fazla takvim yılına yayılıp yayılmayacağı, yıllara yaygın inşaat rejiminin uygulanıp uygulanmayacağını belirler.
• İşveren: İşverenin belirlenmiş alıcılardan olup olmadığı, KDV tevkifatını belirler.
• Alt yükleniciler: İşin taşeronlara devredilip devredilmeyeceği.

Adım 2: Proje bazlı maliyet mimarisi

Her proje ayrı bir maliyet merkezi olarak tanımlanır ve şu maliyet grupları proje bazında izlenir:

Adım 3: Yıllara yaygın işlerde kazancın tespiti

Gelir Vergisi Kanunu'nun 42–44. maddelerine göre birden fazla takvim yılına yayılan inşaat ve onarım işlerinde kazanç işin bittiği yıl tespit edilir ve o yılın beyannamesine dahil edilir. İş devam ederken maliyetler ve hakedişler projenin hesaplarında biriktirilir. Aynı yıl içinde başlayıp biten işler ise genel hükümlere göre vergilendirilir. Ayrıntılar için yıllara yaygın inşaat ve hakediş stopajı yazımıza bakabilirsiniz.

Adım 4: Hakediş ve vergi kesintisi

Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinde işveren, hakediş ödemelerinden %5 oranında vergi kesintisi yapar (GVK m. 94, 3491 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı). Bazı altyapı işleri için daha düşük özel oranlar vardır. Kesilen vergiler iş bazında izlenir ve işin bittiği yıl hesaplanan vergiden mahsup edilir.

Hakediş kayıtlarında şunların ayrı izlenmesi önerilir:

• Brüt hakediş tutarı
• Vergi kesintisi
• KDV ve varsa tevkif edilen KDV
• Teminat kesintileri ve avans mahsupları

Adım 5: Yapım işlerinde KDV tevkifatı

KDV Genel Uygulama Tebliği'nin I/C-2.1.3.2.1 bölümüne göre, belirlenmiş alıcılara yapılan ve KDV dahil bedeli 5 milyon TL ve üzerinde olan yapım işlerinde, bu işlerle birlikte ifa edilen mühendislik-mimarlık ve etüt-proje hizmetleri dahil, alıcı tarafından 4/10 oranında KDV tevkifatı uygulanır.

Belirlenmiş alıcılar arasında kamu kurum ve kuruluşları, belediyeler, bankalar, sigorta şirketleri ve borsada işlem gören şirketler gibi kurumlar yer alır. Sözleşme bedelinin sonradan artmasıyla işin 5 milyon TL sınırını aşması hâlinde, tevkifat bu durumun ortaya çıktığı tarihten itibaren uygulanır.

Taşerona devredilen işler

Yapım işinin tamamen veya kısmen alt yüklenicilere devredilmesi hâlinde, işi devreden her yüklenici de kendisine ifa edilen hizmet için tevkifat uygular.

Adım 6: Taşeron ve SGK yönetimi

Alt işveren ilişkilerinde muhasebe kaydı kadar belge ve SGK düzeni de önemlidir:

• Alt işveren sözleşmesi ve işyeri bildirimleri
• Taşeron hakedişleri ile faturaların mutabakatı
• Taşeronun personel bildirimlerinin kontrolü

Asıl işveren, belirli koşullarda alt işverenin işçilerine karşı yükümlülüklerden müteselsilen sorumlu olabilir. Bu nedenle taşeron ödemeleri öncesinde kontrol noktaları tanımlanmalıdır.

Adım 7: Proje raporlaması

Muhasebe, her dönem şu raporları üretebilecek şekilde kurulmalıdır:

• Proje bazında bütçe ve gerçekleşen maliyet karşılaştırması
• Proje bazında hakediş, tahsilat ve alacak durumu
• Proje bazında vergi kesintisi ve KDV tevkifatı özeti
• Şirket geneli nakit akışı projeksiyonu

Kontrol listesi

1. Her proje ayrı maliyet merkezi olarak tanımlandı mı?
2. Yıllara yaygın işler belirlendi ve başlangıç–bitiş tarihleri belgelendi mi?
3. Hakediş kesintileri iş bazında izleniyor mu?
4. Belirlenmiş alıcı ve 5 milyon TL sınırı her sözleşmede kontrol ediliyor mu?
5. Taşerona devredilen işlerde tevkifat uygulanıyor mu?
6. Genel gider dağıtım anahtarı tutarlı uygulanıyor mu?

Projelerinizin muhasebe düzenini birlikte kurmak için inşaat muhasebesi sayfamızdan görüşme talep edebilirsiniz.