İnşaat Şirketlerinde Maliyet Muhasebesi
İnşaat şirketlerinde maliyet muhasebesi: doğrudan ve dolaylı maliyetler, yıllara yaygın maliyet ve hakediş hesapları, gider dağıtımı ve bütçe analizi.
- Yazar
- Halil Haldan, SMMM
- Yayın
- Son güncelleme
- Mevzuat kontrolü
- Okuma
- 3 dakika
Kısa cevap
İnşaat şirketlerinde maliyet muhasebesi nasıl yapılır?
İnşaat maliyet muhasebesinde her proje ayrı bir maliyet merkezidir. Malzeme, işçilik, taşeron ve makine gibi doğrudan maliyetler doğrudan projeye yüklenir. Şantiye ve merkez genel giderleri ise makul bir anahtarla dağıtılır. Yıllara yaygın işlerde maliyetler iş bitene kadar Tekdüzen Hesap Planı'ndaki 170 numaralı hesapta, hakedişler 350 numaralı hesapta biriktirilir.
İnşaat şirketlerinde kârlılık, çoğu zaman projenin sonunda sürpriz olarak ortaya çıkar. Bunun nedeni genellikle maliyetlerin projelere doğru ve zamanında yüklenmemesidir. İyi kurulmuş bir maliyet muhasebesi, proje sürerken sorulan "bu iş kâr ediyor mu?" sorusuna güvenilir bir cevap verir. Bu yazıda maliyet muhasebesinin temel yapı taşlarını ele alıyoruz.
Maliyet türleri
| Tür | Tanım | Örnek |
|---|---|---|
| Doğrudan malzeme | Doğrudan projeye giren malzeme | Beton, demir, tuğla, seramik |
| Doğrudan işçilik | Doğrudan projede çalışan personel | Şantiye ustaları ve işçileri |
| Taşeron | Alt yükleniciye yaptırılan işler | Elektrik, tesisat, cephe |
| Makine ve ekipman | Projede kullanılan makinelerin maliyeti | Kiralama, yakıt, amortisman payı |
| Şantiye genel giderleri | Projeye ait ama tek bir iş kalemine bağlanamayan giderler | Şantiye elektriği, güvenlik, şantiye şefi |
| Merkez genel giderleri | Birden fazla projeye hizmet eden giderler | Merkez ofis, yönetim, muhasebe |
Doğrudan maliyetler kayıt anında projeye yüklenir. Şantiye genel giderleri projeye aittir ama iş kalemleri arasında dağıtılır. Merkez genel giderleri ise projelere bir anahtarla paylaştırılır.
Yıllara yaygın işlerde hesap yapısı
Birden fazla takvim yılına yayılan inşaat ve onarım işlerinde kazanç, Gelir Vergisi Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca işin bittiği yıl tespit edilir. Bu nedenle iş devam ettiği sürece maliyetler ve hakedişler gelir tablosuna aktarılmadan biriktirilir. Tekdüzen Hesap Planı'nda bu amaçla kullanılan başlıca hesaplar şunlardır:
| Hesap | İçerik |
|---|---|
| 170 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri | İş süresince yapılan maliyetler |
| 350 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakediş Bedelleri | İş süresince düzenlenen hakedişler |
İş bittiğinde bu hesaplar kapatılır ve kazanç veya zarar ilgili yılın sonuçlarına aktarılır. Her iş için ayrı alt hesap açılması, işin bitiminde kazancın doğru tespit edilmesini sağlar. Hakedişlerden yapılan %5 vergi kesintisi de iş bazında izlenir ve iş bitiminde mahsup edilir. Ayrıntılar yıllara yaygın inşaat ve hakediş stopajı yazımızda.
Genel gider dağıtımı
Merkez genel giderlerinin projelere dağıtımında sık kullanılan anahtarlar:
- Proje ciroları veya hakedişleri: Uygulaması basittir, ancak düşük kârlı büyük projelere fazla gider yükleyebilir.
- Doğrudan maliyetler: Projenin kullandığı kaynakla daha iyi ilişki kurar.
- Doğrudan işçilik: İşçilik yoğun projelerde anlamlıdır.
Hangi anahtar seçilirse seçilsin, yöntemin yazılı olarak belirlenmesi ve dönemler arasında tutarlı uygulanması gerekir. Yıllara yaygın işlerde gider dağıtımı, kazancın hangi yılda vergilendirileceğini doğrudan etkiler. Bu nedenle keyfî veya dönemden döneme değişen dağıtımlar incelemelerde sorgulanabilir.
Bütçe ve gerçekleşen karşılaştırması
Maliyet muhasebesinin asıl değeri, proje bütçesiyle karşılaştırıldığında ortaya çıkar. Her proje için şu karşılaştırma dönemsel olarak yapılmalıdır:
| Kalem | Bütçe | Gerçekleşen | Tamamlanma oranı | Tahmini son maliyet |
|---|---|---|---|---|
| Malzeme | ||||
| İşçilik | ||||
| Taşeron | ||||
| Genel gider payı |
Tahmini son maliyetin sözleşme bedeline yaklaşması, projenin zarara gitme riskinin erken uyarısıdır.
Stok ve şantiye malzemesi
Şantiyeye gönderilen ancak henüz kullanılmayan malzeme, doğrudan maliyete yüklenmek yerine stokta izlenebilir. Birden fazla şantiyeye malzeme gönderen şirketlerde irsaliye ve transfer kayıtları, malzemenin hangi projeye ait olduğunu belirler.
Kontrol listesi
- Her proje ayrı maliyet merkezi mi?
- Yıllara yaygın işler için ayrı alt hesaplar açıldı mı?
- Genel gider dağıtım anahtarı yazılı ve tutarlı mı?
- Bütçe ve gerçekleşen karşılaştırması düzenli yapılıyor mu?
- Şantiye stokları ve transferler kayıt altında mı?
Proje muhasebenizi birlikte kurmak için inşaat muhasebesi sayfamızdan görüşme talep edebilirsiniz. Genel çerçeve için inşaat muhasebesi nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Merkez genel giderleri projelere nasıl dağıtılır?
Merkez giderleri; proje ciroları, doğrudan maliyetler veya doğrudan işçilik gibi makul bir dağıtım anahtarıyla projelere yüklenebilir. Önemli olan, seçilen anahtarın belgelenmesi ve dönemler arasında tutarlı uygulanmasıdır.
Yıllara yaygın olmayan işlerde maliyet nasıl izlenir?
Aynı yıl başlayıp biten işlerde maliyetler dönem içinde maliyet hesaplarında izlenir ve işin tamamlandığı dönemde gelirle karşılaştırılır. Proje bazlı izleme ilkesi bu işlerde de geçerlidir.
Kaynaklar
- 01193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (m. 42–44 ve m. 94)Mevzuat Bilgi Sistemi · Son kontrol: 27 Eylül 2026
- 023491 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı — GVK 94. madde tevkifat oranları (RG 04.02.2021)Resmî Gazete · Son kontrol: 27 Eylül 2026
Yazar
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir (SMMM)
HALDAN MALİ MÜŞAVİRLİK'in kurucusu. Sağlık, sağlık turizmi, inşaat, Teknokent ve turizm sektörlerinde mali müşavirlik, teşvik ve kurumsal danışmanlık alanlarında çalışır.