Yabancı Hastadan Euro ile Tahsilat: Fatura, Kur Farkı ve Dönem Sonu Değerleme (Klinikler İçin)
Euro veya sterlinle çalışan klinikler için döviz fatura, KDV'de cari kur, serbest meslek ve şirkette tahsilat, kur farkı geliri ve dönem sonu değerleme kuralları.
- Yazar
- Halil Haldan, SMMM
- Yayın
- Son güncelleme
- Mevzuat kontrolü
- Okuma
- 3 dakika
Kısa cevap
Yabancı hastaya euro cinsinden fatura kesilebilir mi?
Evet. Vergi Usul Kanunu'nun 215. maddesine göre belgeler Türk parası karşılığı gösterilmek şartıyla yabancı para birimiyle düzenlenebilir; yurt dışındaki müşteriler adına düzenlenen belgelerde Türk parası karşılığının gösterilmesi şartı da aranmaz. Kayıtlar ise Türk lirasıyla tutulur. KDV hesabında döviz, vergiyi doğuran olayın meydana geldiği andaki cari kurla Türk lirasına çevrilir; şirketlerde dönem sonundaki döviz alacaklar ve kasalar VUK 280'e göre değerlenir ve kur farkı gelir veya gider olur.
Antalya'daki diş klinikleri ve estetik merkezlerinde fiyatlar çoğunlukla euro veya sterlinle verilir, tahsilat ise nakit, kart veya havaleyle farklı tarihlerde yapılır. Bu durum muhasebede üç soru doğurur: Fatura hangi para birimiyle kesilir? KDV ve gelir hangi kurla hesaplanır? Yıl sonunda elde kalan dövizler ne olur? Bu yazıda cevapları Vergi Usul Kanunu, KDV Kanunu ve Gelir Vergisi Kanunu üzerinden veriyoruz.
Dayanak
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m. 215 (Türk parası kullanma zorunluluğu ve döviz cinsinden belge)
- VUK m. 280 (yabancı paraların değerlemesi)
- 3065 sayılı KDV Kanunu m. 26 (döviz ile yapılan işlemlerde matrah)
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m. 67 (serbest meslek kazancında tahsil esası)
Fatura ve makbuz: döviz cinsinden düzenlenebilir mi?
VUK m. 215'e göre:
- Kayıt ve belgelerde Türk para birimi kullanılır.
- Belgeler, Türk parası karşılığı gösterilmek şartıyla, yabancı para birimine göre de düzenlenebilir.
- Yurt dışındaki müşteriler adına düzenlenen belgelerde Türk parası karşılığının gösterilmesi şartı aranmaz.
Bu nedenle yurt dışında yaşayan hastaya euro cinsinden fatura veya serbest meslek makbuzu düzenlenebilir. Ancak defter kayıtları Türk lirasıyla tutulur; belgedeki döviz tutarının kayıtta hangi kurla Türk lirasına çevrildiği belgelenmelidir.
KDV: cari kur
KDV Kanunu'nun 26. maddesine göre bedelin döviz ile hesaplanması halinde döviz, vergiyi doğuran olayın meydana geldiği andaki cari kur üzerinden Türk parasına çevrilir. Yabancı hastalara verilen sağlık hizmetleri şartları sağlanırsa KDV'den istisna olsa da (KDVK 13/l), bu satışlar KDV beyannamesinde Türk lirası olarak bildirilir. Hastaya eşlik eden konaklama veya transfer gibi istisna dışı hizmetlerde KDV de aynı kurla hesaplanır.
Gelir tarafı: hekim ile şirket farkı
| Muayenehane (serbest meslek) | Klinik şirketi (bilanço esası) | |
|---|---|---|
| Gelir ne zaman yazılır? | Tahsil edildiğinde (GVK m. 67) | Hizmet verildiğinde (tahakkuk) |
| Hangi kur? | Tahsil günündeki Türk lirası karşılığı | Fatura tarihindeki kayıt kuru; tahsilatta oluşan fark kur farkı |
| Dönem sonu değerleme | Yapılmaz | Döviz kasa, banka ve alacaklar VUK 280'e göre değerlenir |
| Kur farkı | Ayrı kalem oluşmaz | Olumlu fark gelir, olumsuz fark gider |
Örnek (şirket): Bir klinik şirketi 10 Haziran'da yurt dışındaki hastaya 4.000 euroluk tedavi faturası düzenlesin ve kaydı o günkü kurla yapsın. Hasta ödemeyi 25 Haziran'da yapar; bu tarihte euro kuru daha yüksekse aradaki fark kur farkı geliri olarak kaydedilir. Şirketin yıl sonunda bankada tuttuğu euro bakiyesi ve tahsil edilmemiş euro alacakları da yıl sonu kuruyla değerlenir.
Pratik düzen
- Fiyat listesi ve sözleşme: Döviz fiyatını, ödeme tarihlerini ve hangi kurun uygulanacağını yazılı belirleyin.
- Belge: Yurt dışındaki hasta adına döviz cinsinden belge düzenleyebilirsiniz; kayıtta kullanılan kuru not edin.
- Tahsilat kanalı: Döviz tahsilatlarını mümkün olduğunca banka veya POS üzerinden alın; nakit dövizi aynı gün kasaya ve kayda alın.
- Ayrı izleme: Yabancı hasta gelirlerini, istisna ve destek dosyaları için hasta bazında fatura, tahsilat ve kur bilgisiyle izleyin.
- Yıl sonu: Şirketseniz döviz hesaplarınızı ve alacaklarınızı değerleme gününün kuruyla değerleyin.
Sağlık kuruluşlarının genel muhasebe düzeni için sağlık kuruluşlarında muhasebe ve diş kliniği muhasebesi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Muayenehanesi olan hekim döviz tahsilatını hangi kurla gelir yazar?
Gelir Vergisi Kanunu'nun 67. maddesine göre serbest meslek kazancı, hesap dönemi içinde tahsil edilen para ve ayınlar üzerinden tespit edilir. Bu nedenle tahsil edilen dövizin, tahsil edildiği gündeki Türk lirası karşılığı esas alınır. Serbest meslek erbabı dönem sonu değerlemesi yapmaz; tahsil edilmemiş alacak gelir sayılmaz.
Şirketin kasasındaki euroya yıl sonunda ne olur?
VUK m. 280'e göre yabancı paralar ve yabancı para cinsinden alacak ve borçlar borsa rayici ile değerlenir. Bilanço esasına göre defter tutan şirketlerde yıl sonunda yapılan bu değerlemede ortaya çıkan olumlu kur farkı gelir, olumsuz kur farkı gider olarak dikkate alınır.
Yabancı hastaya KDV istisnalı satışta kur neden önemli?
İstisnalı satışlar da KDV beyannamesinde bildirilir ve tutarlar Türk lirası olarak yazılır. KDV Kanunu'nun 26. maddesine göre döviz, vergiyi doğuran olayın meydana geldiği andaki cari kurla Türk lirasına çevrilir. Ayrıca sağlık turizmi destek başvurularında ve kazanç indiriminde fatura tutarları ile döviz tahsilatlarının tutarlı olması gerekir.
Kaynaklar
- 01213 sayılı VUK m. 215 — kayıt ve belgelerde Türk parası; döviz cinsinden belge ve yurt dışındaki müşteri adına belgelerde TL karşılığı şartının aranmamasıGelir İdaresi Başkanlığı · Son kontrol: 10 Ekim 2026
- 02213 sayılı VUK m. 280 — yabancı paraların ve yabancı para cinsinden alacak ve borçların borsa rayici ile değerlenmesiGelir İdaresi Başkanlığı · Son kontrol: 10 Ekim 2026
- 033065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu (m. 13/l dahil)Mevzuat Bilgi Sistemi · Son kontrol: 27 Eylül 2026
- 04193 sayılı GVK m. 67 — serbest meslek kazancının tespiti (tahsil esası)Gelir İdaresi Başkanlığı · Son kontrol: 10 Ekim 2026
Yazar
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir (SMMM)
HALDAN MALİ MÜŞAVİRLİK'in kurucusu. Sağlık, sağlık turizmi, inşaat, Teknokent ve turizm sektörlerinde mali müşavirlik, teşvik ve kurumsal danışmanlık alanlarında çalışır.