Turizm Şirketlerinde ve Seyahat Acentelerinde Muhasebe
Turizm şirketleri ve seyahat acentelerinde muhasebe: aracılık ile kendi adına satış ayrımı, komisyon geliri, avanslar, döviz, turizm payı ve operatör mutabakatı.
- Yazar
- Halil Haldan, SMMM
- Yayın
- Son güncelleme
- Mevzuat kontrolü
- Okuma
- 3 dakika
Kısa cevap
Seyahat acentelerinde muhasebe nasıl yapılır?
Seyahat acentesi muhasebesinde ilk ayrım, acentenin hizmeti başkası adına aracı olarak mı yoksa kendi adına paket olarak mı sattığıdır. Aracılıkta gelir komisyondur; kendi adına satışta ise gelir satış bedelinin tamamıdır ve tedarikçi maliyetleri gider yazılır. Müşteri avansları hizmet gerçekleşene kadar gelirden ayrı izlenir. Döviz farkları kaydedilir ve turizm payı ayrıca beyan edilir.
Seyahat acenteleri ve turizm şirketleri, müşteriden tahsil ettikleri tutarın büyük kısmını otellere, havayollarına, transfer şirketlerine ve rehberlere aktarır. Bu yapı, muhasebenin en temel sorusunu kritik hâle getirir: Acentenin geliri nedir? Bu soruya verilen cevap; gelir, KDV matrahı, turizm payı ve kârlılık analizini doğrudan belirler.
Temel ayrım: aracılık mı, kendi adına satış mı?
| Model | Acentenin rolü | Gelir | Tedarikçi maliyeti |
|---|---|---|---|
| Aracılık (başkası nam ve hesabına) | Hizmeti otel veya havayolu adına satar | Komisyon | Acentenin maliyeti değildir; tahsilat tedarikçiye aktarılır |
| Kendi adına satış (paket tur) | Hizmetleri bir araya getirip kendi adına satar | Satış bedelinin tamamı | Acentenin gideridir |
Hangi modelin uygulandığı; sözleşmelere, faturalamaya ve müşteriye karşı sorumluluğun kimde olduğuna göre belirlenir. Aynı acente farklı ürünlerde farklı modeller uygulayabilir. Bu durumda gelirin ürün bazında ayrı izlenmesi gerekir.
Avanslar ve gelirin zamanlaması
Müşterilerden tur başlamadan önce alınan ödemeler, hizmet gerçekleşene kadar alınan avans olarak izlenir. Tedarikçilere erken ödenen tutarlar da verilen avans olarak izlenir. Tur tamamlandığında gelir ve ilgili maliyetler aynı dönemde kayda alınır. İptal ve iadeler, avans hesapları üzerinden yönetilir.
Döviz ve kur farkı
Yurt dışı müşteriler, yabancı tur operatörleri ve döviz cinsinden tedarikçi sözleşmeleri kur farkı doğurur. Döviz tahsilatları ve ödemeleri işlem tarihindeki kurla kaydedilmeli, kur farkları ayrıca izlenmeli ve dönem sonlarında değerleme yapılmalıdır.
Turizm payı
7183 sayılı Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı Hakkında Kanun kapsamında turizm işletmeleri turizm payı öder. Kaynaklara göre oranlar şöyledir:
| İşletme | Oran | Matrah |
|---|---|---|
| Seyahat acenteleri | On binde 7,5 | Net satış ve kira gelirleri |
| Konaklama ve bileşik tesisler | Binde 7,5 | Net satış ve kira gelirleri |
Turizm payı ayrı bir beyannameyle beyan edilir. Seyahat acentelerinde "net satış" tutarının aracılık ve kendi adına satış modeline göre doğru belirlenmesi, turizm payı matrahını da etkiler.
Tedarikçi ve operatör mutabakatı
Acentelerde en sık karşılaşılan muhasebe sorunu, tedarikçi ve operatör cari hesaplarının dönem sonunda mutabık olmamasıdır. Aylık mutabakat şu konuları kapsamalıdır:
- Otel ve havayolu faturaları ile rezervasyon kayıtlarının eşleştirilmesi
- Komisyon faturalarının tahsilatla eşleştirilmesi
- İptal ve iade kaynaklı alacak ve borçların kapatılması
- Döviz cari hesaplarının değerlemesi
Belgelendirme
Seyahat acentelerinin faaliyeti, 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu çerçevesinde belgeye tabidir. Kültür ve Turizm Bakanlığı belgesi, TÜRSAB üyeliği ve faaliyet grubu, acentenin sunabileceği hizmetleri belirler. Belge ve teminat yükümlülüklerinin güncel tutulması gerekir.
Kontrol listesi
- Her ürün için aracılık mı, kendi adına satış mı olduğu belirlendi mi?
- Müşteri ve tedarikçi avansları ayrı izleniyor mu?
- Döviz işlemleri ve kur farkları düzenli kaydediliyor mu?
- Turizm payı matrahı doğru belirleniyor mu?
- Tedarikçi ve operatör cari hesapları aylık mutabık mı?
Konaklama tesisleri için otel muhasebesi yazımıza bakabilirsiniz. Acentenizin muhasebe düzenini birlikte değerlendirmek için turizm muhasebesi sayfamızdan görüşme talep edebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Seyahat acenteleri turizm payı öder mi?
7183 sayılı Kanun kapsamında seyahat acenteleri de turizm payı öder. Kaynaklara göre seyahat acenteleri için oran, net satış ve kira gelirleri üzerinden on binde 7,5'tir. Konaklama tesislerinde bu oran binde 7,5'tir.
Acente konaklama vergisini öder mi?
Konaklama vergisinin mükellefi, geceleme hizmetini sunan konaklama tesisidir. Acentenin konaklamaya aracılık etmesi, onu konaklama vergisinin mükellefi yapmaz; ancak fiyatlama ve faturalamada verginin nasıl yansıtıldığı sözleşmelerde netleştirilmelidir.
Kaynaklar
- 017183 sayılı Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı Hakkında Kanun — turizm payı oranları ve beyan esaslarıCottGroup mevzuat özeti (ikincil kaynak) · Son kontrol: 27 Eylül 2026
- 02Konaklama vergisi oranının %1'e indirilmesi — 11263 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (RG 01.05.2026/33240), sirküler 02.05.2026/66-1TÜRMOB · Son kontrol: 27 Eylül 2026
- 03Turizm Tesisleri BelgelendirmeT.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı · Son kontrol: 27 Eylül 2026
Yazar
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir (SMMM)
HALDAN MALİ MÜŞAVİRLİK'in kurucusu. Sağlık, sağlık turizmi, inşaat, Teknokent ve turizm sektörlerinde mali müşavirlik, teşvik ve kurumsal danışmanlık alanlarında çalışır.